Sách » Y Học - Sức Khỏe » Y học thường thức

Từ Trong Bệnh Viện

Từ nhiều năm nay vấn đề nhiễm khuẩn từ các bệnh viện Canada đã làm giới y tế bận tâm không ít. Người ta gọi những vi khuẩn nầy là bactéries nosocomiales, nghĩa là vi khuẩn nằm sẵn đâu đó trong bệnh viện và chờ dịp thuận tiện là lây nhiễm vào bệnh nhân mà thường nhất là những người già cả. Có ba loại bactéries nosocomiales quan trọng sau đây được xác định. Đó là: ERV (Entérocoques résistant à la vancomycine), SARM (Staphylococcus aureus résistant à la méthicilline) và Clostridium difficile.

Nổi bật nhất và được nói nhiều nhất là C.difficile. Vi khuẩn nầy là tác nhân gây bệnh tiêu chảy ở người già nằm trong bệnh viện.

Tình hình có mòi nghiêm trọng

Vi khuẩn C.difficile gây tiêu chảy từ thể nhẹ đến thể rất nặng có thể chết được.

Thống kê cho biết từ 2002 đến 2004 tại tỉnh bang Québec có lối 14.000 ca tiêu chảy do C.difficile gây ra ở người già đang nằm bệnh viện hoặc đang sống trong các trung tâm nuôi dưỡng người cao niên. Triệu chứng chung là tiêu chảy lỏng, có thể có máu hay chất nhầy, đau bụng, sốt, nhịp tim đập nhanh. Theo thống kê trên thì đã có khoảng 2.000 tử vong vì bịnh lý viêm ruột tiêu chảy lỏng ở thể nặng..

Tình trạng bộc phát C.difficile ở các bệnh viện có mòi càng ngày càng nghiêm trọng thêm.

Tại Québec, cứ 1000 người nằm bệnh viện thì có 8,3 người bị nhiễm C.difficile sau đó, còn nếu tính chung cho cả Canada thì tỷ lệ nhiễm bệnh là 5,8 người. Vi khuẩn C.difficile không phải là một vấn đề của những người khỏe mạnh và có sức miễn dịch tốt.

C.difficile là gì?

Trước kia người ta gọi C.difficile là Bacillus difficilis. Vi khuẩn nầy đã được biết từ lâu rồi, nhưng chỉ mới vài năm nay giới y tế mới thật sự quan tâm đến nó…

C.difficile sống hội sinh (commensales) trong hệ tiêu hóa của người và của các loài gia súc như chó, mèo, trâu, bò, ngựa và các loài thú gặm nhấm.

Có từ 20% đến 70% trẻ sơ sinh mang vi khuẩn C.difficile sẵn trong ruột một cách tự nhiên. Các bé sơ sinh nầy được gọi là là những porteurs (carriers) và khi đến lúc được 2 tháng tuổi thì tỷ lệ trên giảm xuống còn từ 1% đến 3% tương đương với tỷ lệ ở các người trưởng thành porteurs vi khuẩn C.difficile...

C.difficile có thể được tìm thấy trong môi sinh, và trong đất cát chẳng hạn. Khi điều kiện sinh sống trở nên khắt khe, C.difficile sẽ chuyển sang dạng bào tử để tồn tại.

Vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể chúng ta qua ngõ phân nhiễm vào miệng (voie oro fécale).

Gây bệnh bằng độc tố

Có hai chủng C.difficile:

- Chủng hiền, không tiết ra độc tố để gây bệnh tiêu chảy (souche avirulente, non toxinogénique).

- Chủng dữ, tiết ra 2 loại độc tố A và B (souche virulente, toxinogénique)

*Độc tố A: có tác dụng gây sự tiết dịch từ niêm mạc ruột

*Độc tố B: mạnh hơn độc tố A gấp bội phần. Độc tố B tác dụng thẳng vào các tế bào niêm mạc ruột và hủy hoại chúng gây ra bệnh lý viêm ruột nặng và tiêu chảy gọi là colite pseudo -membraneuse.

Về mặt hình thái học, hai chủng C. difficile đều rất giống nhau... Để cho chẩn đoán được chính xác người ta phải căn cứ trên sự hiện diện của độc tố trong phân.

Vì độc tố rất mau bị hủy hoại khi ra ngoài cơ thể và tiếp xúc với không khí nên việc chẩn đoán cần phải được thực hiện càng sớm càng tốt.

Vì sao bệnh tiêu chảy xuất hiện ra?

Bệnh tiêu chảy do C. difficile thường tấn công vào các bệnh nhân trong các điều kiện như: các cụ trên 65 tuổi, sau một tuần nằm bệnh viện, đang trong thời gian trị liệu bằng kháng sinh có quang phổ rộng, hoặc tấn công vào những ai có hệ miễn dịch yếu kém sẵn vì bệnh tật, vì đang trong thời gian được hóa trị, hoặc sau một cuộc giải phẫu.

Thuốc kháng sinh làm xáo trộn hệ vi sinh đường ruột và hủy diệt các vi khuẩn tốt.

Bình thường những vi khuẩn nầy rất cần thiết để bảo vệ ruột chống lại sự xâm nhập của các vi khuẩn độc hại khác. Tất cả những yếu tố nêu trên tạo nên điều kiện thuận lợi cho C.difficile xâm nhập và phát triển để gây thành bệnh...

Ngoài thuốc kháng sinh ra, việc sử dụng các thuốc antacids làm giảm độ chua và các thuốc trị bệnh bao tử chẳng hạn như Pepcid, Losec, Prevacid, Nexium, Zantac, Protonix (Âu châu) đều làm tăng nguy cơ bộc phát của vi khuẩn C.difficile.

Chúng ta có thể bị nhiễm từ đâu?

Vi khuẩn C.difficile có thể hiện diện trên những vật dụng thường được mọi người hay sờ mó đến chẳng hạn như trên khóa robinet, trên chốt xả nước bàn cầu và trên các nắm khóa cửa... Vi khuẩn nhiễm vào tay và từ đó được đưa vô miệng.

Bệnh nhân có thể lây nhiễm cho người trong gia đình hay không?

Nếu người trong gia đình có sức khỏe tốt và cũng không phải đang trong thời gian trị liệu bằng thuốc kháng sinh thì nguy cơ bị lây nhiễm C.difficile rất ư là thấp.

Phương pháp phòng ngừa tốt nhất là nên nhớ rửa tay bằng savon thường xuyên sau khi đi thăm người bệnh bị nhiễm C.difficile cũng như trước khi ăn uống!

C.difficile nhìn từ gốc độ thú y

C.difficile cũng là thành phần của hệ vi sinh đường ruột ở thú vật. Thường thú nhỏ tuổi là những porteurs mang vi khuẩn C.difficile trong ruột...C.difficile có khuynh hướng giảm đi theo thời gian và biến mất khi con vật đạt đến tuổi trưởng thành. Cũng như trường hợp xảy ra ở người, trong thời gian bị nhốt ở bệnh viện thú y, người ta ghi nhận có sự gia tăng đáng kể số thú (chó, mèo, ngựa) porteurs C.difficile...Một khảo cứu của Thụy Sĩ cho biết có đến 43% chó con dưới ba tháng tuổi là porteurs của C.difficile thuộc chủng dữ gây độc tố. Khi đến tuổi trưởng thành, số porteurs chỉ còn là 2% mà thôi. Tại một bệnh viện thú y để giảng dạy bên Hoa Kỳ, Gs Struble cho biết là có đến 18,4% chó nhốt tại đây là porteurs C.difficile. Bệnh viện Thú y của Đại học Davis, California có 9,4% mèo có mang vi khuẩn C.difficile và trong số nầy có đến 34,8% thuộc chủng dữ gây độc tố. Điều đáng lưu ý là không có một con mèo trưởng thành và mạnh khỏe nào nuôi dưỡng ở nhà được ghi nhận là porteurs cả. Tương tự như ở Hoa kỳ, tại Úc châu cũng có báo cáo cho biết là sau một thời gian được giữ ở bệnh viện thì có đến 38% mèo đã trở thành porteurs của C.difficile.

Phải chăng đây là bệnh từ thú lây sang cho người?

Cho đến ngày nay, bệnh tiêu chảy do C.difficile không phải là bệnh từ thú vật lây nhiễm sang cho người hay zoonose. Các trường hợp nhiễm C.difficile ở thú vật không mấy quan trọng như ở người, tuy rằng C.difficile ở thú vật phần lớn thuộc các chủng gây độc tố rất nguy hiểm. Các nhà khoa học đều nhìn nhận rằng C.difficile có nhiều tiềm năng lây nhiễm sang cho người nhưng cũng may là cho đến giờ nầy sự kiện trên chưa thấy xảy ra. Điều làm cho mọi người lo ngại nhất là không biết vì nguyên nhân gì tại Canada từ 6 năm nay, vi khuẩn C.difficile trước kia là vi khuẩn không mấy quan trọng thì nay đã tự nhiên bộc phát lên gây nhiều xáo trộn trong các bệnh viện...

Năm 2006 vừa qua, các nhà khoa học Arizona Hoa Kỳ và Ontario Canada qua xét nghiệm một số thịt bằm và saucisse bán trong các chợ, đã tìm thấy sự hiện diện của bào tử C.difficile trong một số lớn mẫu vật. Hy vọng khám phá mới nầy có thể giúp giới khoa học vén được phần nào màn bí mật về cách lây nhiễm của C.difficile.

Kết luận

Đúng là già rồi mà cũng không được yên, tai họa vẫn đeo đuổi đến đoạn cuối của cuộc đời! Không gì đau xót và mỉa mai bằng nằm bệnh viện để được chữa trị mà lại bị nhiễm thêm một bệnh khác và chết một cách oan uổng lãng xẹt!

Lỗi tại ai? Tại Chính phủ cắt giảm ngân sách bệnh viện? Tại thiếu tiền? Tại thiếu người làm vệ sinh bệnh viện? Tại thiếu sự quan tâm chuyên cần của các giới có trách nhiệm trong bệnh viện? Tại bác sĩ cho sử dụng quá nhiều kháng sinh? Tại y tá? Tại y công? Tại bệnh nhân? Tại người thăm nuôi? Tại bí mật của tạo hóa? Hay tại…số mạng?

Để ngăn chận việc lây nhiễm C.difficile một cách có hiệu quả, các bệnh viện đã cho áp dụng triệt để các biện pháp vệ sinh như:

-* Cách ly người bị nhiễm C.difficile.

-* Chùi rửa, tẩy uế tất cả phòng ốc, dụng cụ y khoa, mền gối, bàn ghế,vật dụng trong phòng bệnh nhân và nhà vệ sinh bằng các loại thuốc sát trùng đặc biệt hoặc bằng eau de javel.

-* Thường xuyên rửa tay bằng thuốc sát trùng hoặc bằng savon (trong 20 giây) mỗi khi tiếp xúc với bệnh nhân và mỗi khi ra vào các phòng trong bệnh viện. Sau khi tay đã rửa sạch, hãy dùng một miếng kleenex hoặc giấy thấm phủ lên khóa robinet để vặn tắt nước, hoặc để mở và đóng cửa lại.

Coi thì rất dễ nhưng chỉ cần một cá nhân nào đó không tuân hành nghiêm chỉnh các điều lệ vệ sinh ở trên thì…kể như mở ngõ mời C.difficile trở lại.

Tham khảo:

- R. Higgins DMV, MSc, DSc, Infection à caractère zoonotique incertain, Med Vet du Québec, Vol 29, No 1,1999.

- Madewell BR et all, C.difficile, a survey of fecal carriage in cats in a veterinary Medical Teaching Hospital. J Vet Diagn Invest 1999.

- Agence de Santé Publique du Canada, C. difficile, Questions et Réponses.

- Santé Canada, C.difficile.

- Santé et Services Sociaux Québec: Infections nosocomiales.

- Radio Canada, C.difficile, un lourd bilan, Sept 22, 2005.

- Radio Canada, C.difficile frappe davantage au Québec, Oct 14, 2005.

- P Loulergue, C.difficile, Collège de Bactériologie-Virologie, CHU de Lyon et Univ Lyon1.

- Le Devoir, Découverte surprenante - Des chercheurs trouvent la bactérie C.difficile dans la viande hachée. Oct,2006

- Guy Sabourin, Clostridium difficile: Est-il possible de l’éradiquer? L’Actualité pharmaceutique, vol 15, no 1, Janvier 2007.

Montreal, Jan 28, 2007

Nguyễn thượng Chánh, DVM