Sách » Y Học - Sức Khỏe » Y học thường thức

Chữa Trị Chứng Béo Mập

Người mập quá mức, như chúng ta đã biết, có ảnh hưởng bất lợi cho sức khỏe. Muốn cho bớt mập, thì căn bản vẫn là phải ăn uống kiêng khem và tập luyện thân thể. Cùng lắm, và nếu thật cần thiết, thì mới dùng thuốc hoặc những phương tiện khác như giải phẫu.

Hai thuốc mới ra thị trường năm 1999 - Năm 1999 có hai thứ thuốc chữa mập mới ra thị trường được nhiều người để ý. Đó là Meridia và Xenical.

Meridia (tên hóa học là Sibutramine) tác dụng tương tự như những thuốc dùng từ trước, nghĩa là làm cho ta cảm thấy no no trong bụng không ham ăn. Kết quả sơ khỏi cho thấy là có thể bớt được chừng 10 ký. Nhưng có điều hơi ngại, là đáng lẽ xuống ký thì huyết áp cũng phải xuống theo, mà đằng này thì huyết áp không xuống được như dự tính, thỉnh thoảng còn cao lên một chút. Vì vậy người cao máu không nên dùng.

Xenical (Orlistat) có một cơ chế tác dụng hoàn toàn mới mẻ. Khi ta ăn đồ ăn có chất mỡ, chất béo (về hóa học gọi là những lipid), thì trong ruột có một diếu tố tên là lipase có phận sự làm tan những phân tử lipid thành những mẩu nhỏ để có thể ngấm qua màng ruột vào máu rồi chuyển đi khắp cơ thể. Thuốc Xenical bám cứng lấy lipase, làm cho nó không hoạt động được, thành ra chất mỡ, chất béo không ngấm vào cơ thể được mà bị tống ra ngoài. Có thể bớt được tới một phần ba số chất béo mình ăn vào. Nhưng cũng vì lý do đó, mà uống thuốc này có cái phiền là có thể sinh đi đại tiện lỏng (vì có nhiều chất dầu mỡ trong phân), có khi bị són phân. Cũng có người bị đầy hơi, đau bụng. Ngoài ra, còn có vấn đề với một số sinh tố tan trong chất béo, như sinh tố A, sinh tố D, sinh tố E. Khi ta ăn đồ ăn có mấy sinh tố đó vào tới ruột, thì cần có chất béo để hòa tan ra rồi mới ngấm qua ruột vào cơ thể được. Vậy cho nên dùng Xenical lâu ngày sẽ bị thiếu mấy sinh tố trên.

Đã có vài cuộc khảo sát cho thấy thuốc Xenical làm xuống ký, tuy không nhiều, nhưng giữ được mức độ xuống thấp, không bị kiểu "xuống đó rồi lên lại đó" như một vài cách chữa mập khác. Kết quả đã được theo dõi trong hai năm trước khi đưa ra thị trường. Cũng như những thuốc chống mập khác, kết quả nhiều ít tùy bệnh nhân.

Cả hai thứ thuốc trên được Cơ quan Kiểm Soát Thuốc và Thực phẩm cho phép dùng dài hạn (nghĩa là có thể dùng cả năm) để chữa những người mập quá, thí dụ như chỉ số thân khối quá 27

Những thuốc khác

Những thuốc khác đã được dùng để làm cho xuống ký, thì đều thuộc loại làm cho mình cảm thấy no, bớt thèm ăn, "chống háu đói", tiếng Anh gọi là appetite suppressants.

Những thuốc này, có thứ thì phải mua theo toa, cũng có nhiều thứ bán tự do. Những tên thuốc quen dùng thì có, thí dụ như Ionamin, Tepanil, Sanorex, Mazanor và những thuốc bán tự do dưới nhiều tên khác nhau, có chất phenylpropanolamine. Hồi cuối năm 1997, có hai thứ thuốc đang thịnh hành thì bị rút khỏi thị trường, vì có khả năng gây biến chứng ở tim, đó là Pondimin và Redux.

Những chương trình xuống ký quảng cáo rầm rộ một thời trên các báo phụ nữ dùng thuốc "Phen/fen" là thuộc nhóm thuốc kể trên. " Phen", là một phần tên hóa học của Ionamin, còn "fen" là một phần trong tên hóa học của Pondamin. Hồi đó người ta thấy nếu dùng hai thứ kết hợp thì kết quả mạnh hơn. Nhưng từ khi Pondimin và Redux bị rút khỏi thị trường thì những vụ Phen/fen cũng xẹp luôn.

Ngoài ra còn nhiều thứ khác chưa được khảo cứu chu đáo về kết quả, như thuốc chống nha phiến, thuốc oxit hóa chất mỡ, thuốc sinh nhiệt, yếu tố tăng trưởng, thuốc dùng gen, v.v....

Khi nào dùng thuốc?

Những trung tâm chữa chứng mập có uy tín thường chỉ dùng thuốc khi thật cần thiết.

Khi bệnh nhân đến xin thuốc chữa mập thì thoạt tiên bác sĩ khám bệnh và thử nghiệm đầy đủ, sau đó giảng cho bệnh nhân các hiệu quả phụ cũng như những biến chứng khi dùng thuốc, phải dùng dài hạn, và cũng khá tốn kém.

Khi hiểu rõ như vậy, thì có một số quyết định thôi không muốn dùng thuốc nữa.

Thường thì bác sĩ cho bệnh nhân theo một chế độ ăn uống và tập tành trong vòng một tháng. Người nào có chí làm theo, và sau một tháng có phần nào kết quả, mới cho uống thuốc tiếp.

Giải phẫu

Giải phẫu rất ít được dùng để trị chứng béo mập, nhưng cũng có tới trên trăm ngàn người đã được mổ, phần lớn là mổ bao tử.

1- Giải phẫu bao tử. Khi bao tử trống rỗng, thì có phản xạ kích thích thần kinh làm ta thấy đói cồn cào.Ăn cho bao tử đầy lên thì sẽ hết (dĩ nhiên!). Nếu làm cho bao tử nhỏ đi, thì chỉ cần ăn ít, nó đã đầy rồi. Đó là nguyên tắc của việc mổ bao tử để chữa mập.

Có hai cách mổ. Một là cắt cho bao tử nhỏ bớt đi, hai là tạo một đường tắt (bypass).

Biến chứng và hậu quả cũng có, như là vết thương hở không lành, nhiễm trùng bụng vì giải phẫu, ói mửa, thiếu vitamin, rụng tóc. Thường chỉ dành cho những người thật là mập, cỡ chỉ số thân khối 40 trở lên.

2- Các cách giải phẫu khác - Có một thời mổ tạo đường tắt ở khúc ruột non rất thịnh hành, bệnh nhân trung bình trong năm năm xuống được 100 pounds. Nhưng sau này phải bỏ, vì có nhiều biến chứng: tiêu chảy làm xáo trộn nước và các chất điện giải, cùng là sinh bại gan. Còn một vài kiểu tạo đường tắt khác đang trong vòng nghiên cứu.

Hút mỡ bụng (liposuction) không phải là giải phẫu điều trị, mà chỉ là thẩm mỹ. Có thể bớt chừng 5 pounds mỡ ở bụng và đùi. Biến chứng thường là liên quan đến vấn đề gây mê, vì có những trường hợp phẫu thuật làm ở những nơi không đủ tiêu chuẩn về phương tiện. Vả lại, tuy gọi là " hút " mỡ, nhưng kỳ thực không đơn giản như hút nước, hút dầu từ một cái hộp. Mỡ cũng là một mô trong cơ thể, có máu nuôi dưỡng, và bám chặt lấy da cũng như các mô chung quanh nó, cho nên " hút " nó ra cũng không phải là nhẹ nhàng.

Về kết quả lâu dài, thì hút mỡ không làm thay đổi gì về biến dưỡng chất mỡ trong cơ thể, vì vậy một thời gian sau sẽ mập lại.

Thay lời kết: lại nói về ăn uống và tập luyện

Để kết luận mấy bài về béo mập, căn bản vẫn là ăn uống kiêng khem và tập luyện thân thể. Kể về ngắn hạn, thì ăn theo "diet" làm xuống ký nhanh hơn là thể dục, nhưng về dài hạn thì thể dục giữ cho kết quả được bền lâu. Hơn nữa, thể dục giữ cho bắp thịt tốt hơn, ngoài ra còn giảm huyết áp, giảm đường trong máu, giảm tử vong vì tim mạch.

Ngoài việc tập "aerobic", gần đây người ta còn khuyên tập tạ để giúp giữ vững khối lượng bắp thịt khỏi bị suy giảm. Nếu tập nhiều mà nghi lại quá sức, thì cần hỏi bác sĩ xem theo dõi mạch (tim đập mỗi phút) ở mỗi buổi tập tới khi nào thì cần phải nghỉ.

Nếu cần chữa bệnh, xin liên lạc trực tiếp với bác sĩ của bạn.

Bs Vũ Quí Ðài, Cựu Giáo Sư Khoa Trưởng Y Khoa Ðại Học Sài Gòn

PDFHero.com - Chuyển đổi PDF sang Word miễn phí