Sách » Y Học - Sức Khỏe » Tư vấn cai nghiện thuốc lá

Tư vấn sâu cho người đang hút thuốc có nguyện vọng cai nghiện

Tư vấn sâu cho người đang hút thuốc có nguyện vọng cai nghiện

Tư vấn này dành cho các đối tượng là những người hiện đang hút thuốc và muốn được cai. Họ đến để được tư vấn hỗ trợ. Họ có mong muốn bỏ thuốc, đó là yếu tố thuận lợi, tuy nhiên trong số này có thể có những người đã thử bỏ thuốc hơn một lần nhưng chưa thành công. Cần lưu ý khai thác, phân tích những kinh nghiệm thất bại trước đây để đưa ra lời khuyên có hiệu quả. Thời gian tư vấn không nên dưới 10 phút.

1- Người tư vấn :  Chủ yếu là cán bộ tư vấn chuyên sâu tại phòng khám cai nghiện thuốc lá.

   Các cán bộ y tế nói chung cũng cần nắm được để áp dụng khi cần thiết trong tư vấn ngắn.

2- Đối tượng : Những người nghiện thuốc muốn được cai nghiện

3- Mục tiêu: Giúp cho đối tượng có mong muốn bỏ thuốc, bỏ thuốc thành công

4- Nội dung :

Bước 1: Giới thiệu và làm quen

- Bằng cách chào hỏi đối tượng với thái độ ân cần, cởi mở, tạo không khí thân thiện, và sự tin cậy của đối tượng trước khi bắt đầu thực hiện tư vấn
- Tự giới thiệu về mình và mục đích công việc của mình.
- Tìm hiểu hoàn cảnh của bệnh nhân: nghề nghiệp, trình độ văn hoá để có cách tiếp cận phù hợp
- Tìm hiểu lý do bệnh nhân đến cơ sở y tế để tư vấn thích hợp

Bước 2: Tìm hiểu và đánh giá tình trạng hút thuốc của đối tượng:

Hỏi và ghi lại tình trạng hút thuốc của bệnh nhân bao gồm:

- Tuổi bắt đầu hút, số năm hút thuốc
- Lý do hút thuốc, tại sao lại thích hút thuốc
- Quan điểm thái độ của bệnh nhân đối với thói quen hút thuốc của mình
- Quan điểm thái độ của người xung quanh đối với thói quen hút thuốc của bệnh nhân
- Đã cố gắng bỏ thuốc lần nào chưa và những nguyên nhân dẫn đến thất bại.

Đánh giá sự phụ thuộc nicotine bằng test fagerstrom

1. Khi nào anh (chị) hút điếu thuốc đầu tiên sau khi thức dậy?

                                                                            Số điểm

- Trong 5 phút đầu tiên                                              3
- Từ      6-30 phút                                                     2
- Từ     31-60 phút                                                    1
- Sau    60 phút                                                          0

2. Anh (chị) có cảm thấy khó kiềm chế không hút thuốc ở những nơi cấm hút thuốc (rạp hát, thư viện, nhà thờ…) không?

- Có                                                                           1
- Không                                                                      0

3. Điếu thuốc nào trong ngày làm anh (chị) cảm thấy thích thú nhất?

- Điếu đầu tiên vào buổi sáng                                       1
- Các điếu khác                                                           0

4. Anh (chị) hút bao nhiêu điếu trong 1 ngày?

- Dưới 10                                                                    0
- Từ 11-20                                                                  1
- 21-30                                                                        2
- Trên 30                                                                     3

5. Trong những giờ đầu sau khi thức dậy anh (chị) có hút nhiều hơn các giờ khác trong ngày không?

- Có                                                                            1
- Không                                                                      0

6. Nếu anh (chị) bị ốm, hầu như phải nằm trên giường thì anh (chị) có hút thuốc không?

- Có                                                                             1
- Không                                                                       0

Đánh giá:
0 - 2 : phụ thuộc rất ít;          3 - 4: phụ thuộc ít;     5: phụ thuộc trung bình
6 - 7 : phụ thuộc nhiều;         8 - 10: phụ thuộc rất nhiều

Việc đánh giá mức độ phụ thuốc vào Nicotine của bệnh nhân còn có thể được đo bằng dụng cụ phân tích khí thở (breath analyzer) mà các phòng khám cai nghiện thuốc lá nên có. Bằng chứng khách quan này sẽ có giá trị thuyết phục hơn với bệnh nhân.

Bước 3:  Củng cố ý nguyện cai thuốc của bệnh nhân:

Hỏi bệnh nhân về tác hại của thuốc lá xem đối tượng có biết không. Nếu biết, khen ngợi và bổ sung kiến thức còn thiếu. Nếu không biết, nói về tác hại của thuốc lá. Đặc biệt lưu ý về hoàn cảnh và tình trạng và sức khoẻ cụ thể của bệnh nhân để có những liên hệ hợp lý, gây ấn tượng mạnh.

* Nói về lợi ích của việc bỏ thuốc:

- Sức khoẻ sẽ được cải thiện
- ăn uống ngon miệng hơn
- Tiết kiệm tiền bạc dành cho việc khác
- Nhận thức về bản thân mình thoải mái hơn
- Nhà cửa, quần áo, vật dụng, hơi thở không hôi mùi thuốc
- Không còn phải lo nghĩ đến chuyện cai thuốc
- Tạo ra một tấm gương tốt cho con cháu trong gia đình
- Tránh được nguy cơ bị bệnh hô hấp cho con cái
- Không phải suy nghĩ về việc gây tác hại cho người khác bằng khói thuốc của mình
- Làm việc tốt hơn, nhất là những những hoạt động thể lực
- Giảm nếp nhăn và lão hoá của da ...

* Dựa vào đặc điểm của đối tượng để nhấn mạnh những lợi ích đặc thù của đối tượng nếu bỏ thuốc. Ví dụ nếu đối tượng có con nhỏ, hãy nhấn mạnh đến lợi ích của đứa trẻ. Nếu là người bệnh, cần nhấn mạnh lợi ích về mặt sức khỏe, hiệu quả điều trị sẽ được cải thiện nếu bỏ thuốc.

* Khẳng định mạnh mẽ lý do xác đáng để bệnh nhân có quyết tâm bỏ thuốc: Hãy nhấn mạnh rằng điều quan trọng nhất đối với sức khoẻ của họ là phải cai thuốc và cai vĩnh viễn.

Bước 4: Đánh giá lại ý nguyện cai thuốc

* Hỏi về ý nguyện cai nghiện: Kiểm tra lại xem đối tượng đã nhận thức rõ động cơ cai thuốc chưa.

-   Nếu đối tượng sẵn sàng và quyết tâm cai, khẳng định sự hỗ trợ.
- Nếu đối tượng chưa chắc chắn hay còn do dự, phát tài liệu và hẹn trở lại lần khác.

* Khuyến khích cai và khẳng định sự giúp đỡ

- Khẳng định về khả năng cai nghiện thành công: một nửa số người hút thuốc đã cai thành công
- Bày tỏ tin tưởng vào quyết tâm và nghị lực của đối tượng
- Có một số biện pháp y tế giúp cai nghiện

Bước 5 : Giúp đỡ bệnh nhân cai nghiện:

Lúc này cần phải nói với bệnh nhân có 4 giai đoạn của cai nghiện cần phải vượt qua :

1. Nghĩ về việc bỏ thuốc
2. Chuẩn bị các yếu tố cần thiết để bỏ thuốc
3. Bỏ hẳn thuốc
4. Duy trì thời gian hoàn toàn không lệ thuộc vào thuốc lá

Giai đoạn 1 : Nghĩ về bỏ thuốc

- Đa số mọi người đều nghĩ rằng nếu thực sự quyết tâm bỏ thuốc thì chắc chắn sẽ bỏ đựơc.
- Có người có thể bỏ dễ, có người khó.
- Nghĩ và liệt kê trong đầu tất cả những lý do đi đến quyết định cai nghiện.
- Nghĩ về những người trong gia đình, bạn bè và đồng nghiệp ai sẽ giúp mình cai nghiện
- Những lý do gì khiến mình lưu luyến với thuốc lá?
- Nếu đối tượng đã từng cai nhưng thất bại, hỏi lại về: Điều gì đã giúp đối tượng “quên thuốc” trong lần cai trước, điều gì khiến đối tượng hút trở lại

Giai đoạn 2 : Chuẩn bị bỏ thuốc

- Chọn ngày bỏ thuốc. Tốt nhất là trong vòng hai tuần từ khi được tư vấn. Vào ngày mà không có quá nhiều vấn đề phải giải quyết để có thể chỉ tập trung vào việc bỏ thuốc.
- Tìm sự giúp đỡ : Tuyên bố với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp về quyết tâm bỏ thuốc của mình và đề nghị sự giúp đỡ.
- Với những người nghiện thuốc khác trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc thì nên động viên họ cùng bỏ thuốc với mình. Nếu không thì đề nghị họ không mời thuốc hoặc hút thuốc trước mặt mình. Nếu có thể cố gắng tìm một người đã cai thuốc thành công để chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình cai.
- Loại bỏ hoàn toàn những vật gì gợi nhớ đến thuốc lá như : gói thuốc, bật lửa, gạt tàn... làm cho việc hút thuóc trở lên khó khăn và tránh hút ở những nơi hay hút trước đây như ở nhà, nơi làm việc...
- Chuẩn bị tư tưởng là có thể có những thách thức:

· Sự lôi kéo của các bạn nghiện, môi trường
· Sức ép của công việc (Stress)
· Các triệu chứng của người “đói” thuốc (xảy ra trong vòng 1-3 tuần đầu):

. Chóng mặt và nhức đầu
. Tâm trạng ức chế, dễ nổi cáu, tức giận, bồn chồn
. Thèm thuốc
. Rối loạn tiêu hoá
. Khó tập trung tư tưởng
. Tăng cân sau cai nghiện

- Chuẩn bị đối phó với các cơn thèm thuốc và các triệu chứng đói thuốc bằng cách mua sẵn một số thứ thay cho hút thuốc: Tăm để xỉa răng, kẹo cao su, hạt dưa... hoặc vài thứ gì đó để ăn ở nhà và nơi làm việc, nhưng nhớ là phải không quá ngọt và ít năng lượng. Tư vấn cho bệnh nhân chọn lựa những thứ thích hợp tránh tăng cân. Có thể làm cho tay bận bịu đỡ trống trải bằng cách chuẩn bị 2 quả cầu để xoay khi ngồi trên xe ô tô, hay cái bút chì để viết lúc rảnh tay.

- Đối phó với các thách thức khác bằng cách sắp xếp thời điểm bỏ thuốc hợp lý, định sẵn là sẽ làm những việc thích làm hoặc đam mê, ăn nhiều rau hoa quả, uống nhiều nước để tránh táo bón...

- Đặc biệt khuyên bệnh nhân nên chuẩn bị cho mình một phần thưởng (tự thưởng) cho sự kiện quan trọng này. Món quà không nên là loại đắt tiền mà là thứ mang nhiều ý nghĩa với họ, như 1 vật kỷ niệm một sự kiện. Giá thành khoảng bằng số tiền tiết kiệm được từ việc không mua thuốc lá là tốt nhất.

- Chọn cách bỏ:

Bỏ ngay: Đây là cách tốt nhất, và dễ thành công nhất, khuyên bệnh nhân chọn.
Bỏ từ từ: Giảm số điếu thuốc hút trong ngày từ từ và chọn một ngày để dừng hẳn

Giai đoạn 3 : Bỏ hẳn thuốc

Tối hôm trước ngày bỏ thuốc: Dọn sạch toàn bộ thuốc lá kể cả mẩu thuốc, gạt tàn, máy lửa, diêm thay vào đó là các thứ đã chuẩn bị: Tăm, kẹo cao su, 2 quả cầu nhỏ dành cho miệng và tay của bạn . Lên dây cót một lần nữa: “cai thuốc là chiến lược đúng, mình có thể làm được! ”. Hút một điếu cuối cùng như nói lời chia tay với “kẻ thù” của mình.

Ngày quan trọng: Đây là ngày đặc biệt – Ngày cai nghiện thuốc lá. Hãy để ngày đó tương đối thoải mái, có thể ngủ muộn hơn bình thường một chút, uống một cốc nước hoa quả. Hãy chuẩn bị cho kết thúc một ngày không hút thuốc như một thành công đầu tiên.

Các ngày tiếp theo:  Hãy đừng nghĩ là sẽ không bao giờ hút thuốc nữa mà hãy tự nhủ là : “ Tôi không hút thuốc hôm nay và đừng hút! ”. Cảm thấy tự hào và tự chúc mừng thành công vào cuối mỗi ngày. Mục tiêu của bạn là từng ngày trôi qua không hút thuốc.

Tránh mọi sự cám dỗ:  Tạo một môi trường không hút thuốc quanh bạn, hãy dành nhiều thì giờ chuyện trò làm việc với người không hút thuốc. Tránh tiếp xúc với người hút thuốc. Trong 2 tuần đầu tránh uống rượu, bia, cà phê hoặc những thứ bạn hay dùng khi hút thuốc.

Đối phó với cơn thèm thuốc: Luôn tự nhắc đến những lý do để bạn quyết định bỏ thuốc. Tự nhủ là: “Việc này có thể rất khó khăn nhưng mình làm được, đừng hút nữa, stop! ”

Dùng trí tưởng tượng để “lên dây cót”: Khi bạn bắt đầu nghĩ đến những cảm giác thích thú khi có một điếu thuốc thì bạn hãy tưởng tượng hai lá phổi của bạn bị hun khói đen như thế nào. Bạn cũng có thể tưởng tượng mọi người xung quanh sẽ thất vọng như thế nào khi bạn bỏ cuộc.

Có thể làm 5 điều sau đây để thoát khỏi cơn thèm thuốc:

a. Uống 8 đến 10 cốc nước 1 ngày
b. Thở sâu : Hít thật chậm, sâu bằng mũi và nhịn thở cuối thì hít vào, đếm đến 4 rồi từ từ thở ra bằng miệng. Làm như vậy đến khi bạn cảm thấy thoải mái hơn.
c. Làm một việc gì khác như đừng ngồi ở bàn lâu sau khi ăn mà thay vào đó là đi bách bộ hoặc đánh răng hoặc một việc gì khác.
d. Chuyện trò với bạn bè, nhất là với người đã bỏ thuốc về cảm giác của mình có thể sẽ làm cho bạn cảm thấy thoải mái hơn. Cũng có thể gọi đến dường dây nóng, nếu phòng khám cai nghiện có tổ chức dịch vụ này.

Hãy trì hoãn cơn thèm thuốc. Cảm giác đói thuốc sẽ qua đi sau một vài phút. Khi bạn quá thèm thuốc hãy đếm đến 100 hoặc đọc nhẩm một bài thơ, bài hát... Cảm giác đó sẽ qua đi.