Sách » Thể loại khác » Tư liệu võ thuật

Võ thuật truyền thống Trung Hoa (Phần 1)

1) Vài vấn đề danh từ

Trước nhất chúng tôi xin bàn về danh từ "Kung Fu". Hai chữ "Kung Fu" là phiên âm của hai chữ Gongfu, theo tiếng Hán-Việt là "công phu".

Theo tiếng Quan Thoại, từ "công phu" thường có những nghĩa như: biệt tài, kỹ thuật đặc biệt của môn phái, hay một công việc đòi hỏi nhiều thời giờ và năng lực.

Theo tiếng Quảng Đông, danh từ "đả công phu" được dùng để chỉ sự luyện tập võ thuật. Vì người tỉnh Quảng Đông sống rất nhiều tại ngoại quốc, và là những người đầu tiên dạy võ Trung Hoa cho người Tây Phương, cho nên ở ngoài Trung Quốc, đặc biệt tại Mỹ, danh từ "công phu" nầy thường sử dụng để chỉ võ thuật Trung Hoa.

Nhưng tại Trung Quốc, ta dùng danh từ Võ Thuật (Wushu), danh từ này đúng hơn vì bao gồm quyền thuật và binh khí.

Người Trung Hoa còn gọi võ thuật của họ bằng những danh từ như: Quốc thuật, Quyền thuật, Kỹ kích.

Còn người Nhật thì dùng hai chữ Kempo (cách đọc theo tiếng Nhật của hai chữ quyền pháp) để chỉ môn võ từ Trung Quốc nhập vào nước họ. Nhưng phải nhắc là phần nhiều những môn võ Kempo hiện nay tại Nhật Bản không có liên hệ với những môn võ đang thịnh hành tại Trung Quốc.

2) Nhiều môn phái

Võ thuật Trung Hoa có rất nhiều môn phái. Tuy không được đầy đủ, chúng tôi cũng kiểm kê ra hơn 350 môn phái khác nhau ! Mỗi môn phái có một tên và những đặc điểm riêng biệt.

Ví dụ: Ưng Trảo Phiên Tử Quyền ưa dùng Ưng trảo thủ để chụp, bắt; Xuyết Cước thường dùng những đòn đá hơn đòn tay...

Tên của một môn phái thường đi kèm với những danh từ như Quyền, Phái, Môn.

Ví dụ: chúng ta có thể nói Thiếu Lâm Quyền, Thiếu Lâm Môn hay Thiếu Lâm Phái.

Nếu chúng ta muốn hiểu sát nghĩa thì khi tên của môn phái kèm với chữ:

- Quyền, đây là muốn nói tới môn quyền thuật của môn phái, không bàn tới khí giới;

- Môn hay Phái là gồm cả quyền, binh khí và phần tập phụ thuộc của môn phái.

Nhưng những võ sư miền Bắc Trung Hoa không chú trọng tới sự chính xác của danh từ và thường sử dụng chữ Quyền để chỉ môn phái.

Điều đáng chú ý là hiện giờ có những môn phái khác hẳn nhau nhưng lại mang cùng một tên ! Một phần là do ngẫu nhiên trùng tên nhưng thường là những môn phái muốn lấy lại tên của những môn võ xưa để tăng phần giá trị cho môn phái họ. Vì vậy hiện có có năm môn tự xưng có gốc từ Nhạc Phi nhưng lại không quan hệ lịch sử!

Một môn phái được sáng lập bởi vị tổ sư dựa theo kinh nghiệm và sự nghiên cứu của người tổ. Và môn phái thường được mật truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Những môn võ Trung Hoa thịnh hành tại Việt Nam là Bạch Mi Quyền, Châu Gia Quyền, Thái Cực Đường Lang Quyền, Đại Thánh Phách Quải Quyền, Hồng Gia Quyền, Mộc Gia Quyền, Thái Gia Quyền, Thái Lý Phật, Dương gia Thái Cực Quyền, Ngô gia Thái Cực Quyền, Vịnh Xuân Quyền...

3) Đầy đủ kỹ thuật

Đặc điểm của võ thuật Trung Hoa là trong mỗi môn phái đều có huấn luyện và áp dụng những kỹ thuật như:

- Đả: tất cả những đòn đánh, đòn đá,

- Cầm nã: bao gồm những kỹ thuật bẻ tay, chụp bắt, điểm huyệt đạo,

- Suất: là những thế vật, quét chân, đánh ngã địch thủ.

4) Chương trình huấn luyện

Mới bắt đầu tập võ phải học qua cơ bản công; cơ bản công là tất cả đòn thế căn bản của môn phái như bộ pháp, thủ pháp, thân pháp... Sau đó luyện tới bài quyền, còn được gọi là lộ.

Mỗi môn phái có chương trình huấn luyện riêng biệt, có bài quyền khác biệt với bài quyền của môn phái khác. Vì vậy việc học cùng một lúc bài căn bản của nhiều môn phái khác nhau không mang tới nhiều lợi ích !

Trong bài quyền, đòn thế được nối liền nhau với một mục đích giáo huấn, hay để đưa ra một phương pháp chiến đấu.

Sau mấy tháng luyện tập, học trò mới được học qua phần chiến đấu tự do còn được gọi là Tán thủ.

Trình độ của học trò càng cao, thì phải học qua:

- Kỹ thuật binh khí cổ truyền,

- Phần Ngoại Công và Nội Công,

- Nguyên tắc phát lực, dụng kình và chiến đấu,

- Ca quyết và bài luận, là bài giảng về lý thuyết của môn phái, như Thái Cực Quyền luận của Thái Cực Quyền,

- Những tự quyết là những danh từ kỹ thuật quan trọng tóm tắt những đòn thế chủ yếu hay những phương pháp chiến đấu của môn phái, như Thập nhị tự quyết của Bắc Phái Đường Lang Quyền.

Nhưng tất cả học trò không được may mắn học tất cả tuyệt kỹ của môn phái. Vì tuyệt kỹ thường chỉ được truyền dạy cho môn đồ kế nghiệp hay cho học trò thân tín nhất...

5) Sự phân chia võ thuật Trung Hoa

Trước hết, chúng tôi muốn đề nghị một phân loại của Võ Thuật Trung Hoa:

- Những môn vật còn được gọi là Suất Giao, là những môn có tính chất thể thao, bao gồm:

* Môn vật Trung Hoa,

* Môn vật Mông Cổ,

* Môn vật của tỉnh Vân Nam...,

- Những môn quyền thuật có tính cách võ dũng, chứa đựng vài thế vật, binh khí và nội công;

- Cầm nã thuật.

Phải thêm vào đó những môn khí công; thịnh hành nhất là:

- Trạm thung công,

- Bát đoạn cẩm,

- Dịch cân kinh hay Dịch cân pháp,

- Ngũ cầm hí,

- Đại nhạn công,

- Hạc tường trang khí công...

Người Trung Hoa có hai cách phân chia Võ Thuật: một cách dựa theo địa thế, một cách dựa theo khuynh hướng.

I- Nam phái và Bắc phái

1) Trình bày

Một tục ngữ mà chúng ta thường nghe trong giới võ thuật Trung Hoa, là "Nam quyền Bắc cước". Theo tục ngữ đó, phía nam sông Trường Giang (hay Dương Tử Giang) võ phái thường dùng quyền, còn phía bắc sông Trường Giang võ phái chuộng đòn chân. Chúng ta có thể hiểu theo hai nghĩa:

- Quyền thuật phương Bắc sử dụng đòn đá hơn đòn tay, còn quyền thuật phương Nam dùng đòn tay hơn đòn chân;

- Ngược lại với Nam quyền thuật, Bắc quyền thuật dùng chân để phát lực.

2) Luận bàn

Cách phân chia này không được chính xác lắm, vì ta có thể tìm thấy vài trường hợp vượt ra ngoài lệ ấy:

- Hình Ý Quyền là một môn quyền thuật của hai tỉnh Hà Bắc và Sơn Tây, tức là ở phương Bắc, nhưng lại ít sử dụng đòn đá;

- Môn Bát Cực Quyền cũng vậy;

- Hoàng Phi Hồng (1847-1924), danh tài Nam quyền thuật, nổi tiếng nhờ cước pháp;

- Mạc gia, quyền thuật của tỉnh Quảng Đông, có tiếng nhờ đòn đá,

- Thái Lý Phật, một trong những danh phái tại tỉnh Quảng Đông, có rất nhiều thế đá;

- Hồng Gia, một phái khác của tỉnh Quảng Đông, dùng tấn pháp thật rộng (còn gọi là đại mã), và dùng chân để phát lực;

- Môn Cẩu Quyền, Nam quyền thuật, dựa vào đòn đá để chiến đấu...

Ngoài những trường hợp trên, ta có thể nói là quyền thuật Nam phái sử dụng nhiều đòn tay hơn những môn Bắc phái. Còn võ thuật phương Bắc giàu kỹ thuật hơn: ngoài những đòn đánh hay đòn đá lại có nhiều thế hất, nhiều thế cầm nả tinh xảo...

Nhưng chúng ta không nên coi tục ngữ đó như một sự phân chia chính xác. Đây là một cách vắn tắt một sự kiện bằng bốn chữ "Nam quyền Bắc cước".

3) Hai sự phân chia khác

Năm 1911, Tinh Võ Thể Dục Hội đề nghị cách sắp xếp theo những con sông quan trọng của Trung Hoa. Cách sắp xếp đó như sau:

-Những môn phái nằm trên vùng đồng bằng sông Trường Giang,

-Những môn phái nằm trên vùng đồng bằng sông Hoàng Hà,

-Những môn phái nằm trên vùng đồng bằng sông Châu Giang.

Vì những trao đổi văn hóa và kỷ thuật lúc xưa thường theo dòng sông mà lưu hành.

Theo chúng tôi nghĩ, nếu muốn được chính xác hơn, ta phải sắp xếp võ thuật Trung Hoa theo những trung tâm phát triển. Những môn quyền cùng một nơi sẽ ảnh hưởng lẫn nhau.

Những trung tâm phát triển danh tiếng của võ thuật Trung Hoa là:

-Tung Sơn tại tỉnh Hà Nam,

-Quán huyện và Lao Sơn tại tỉnh Sơn Đông,

-Thương Châu tại tỉnh Hà Bắc,

-Quảng Châu và Phật Sơn tại tỉnh Quảng Đông,

-Tuyền Châu tại tỉnh Phúc Kiến,

-Nga Mi tại tỉnh Tứ Xuyên, vân vân...

Chúng tôi nêu ra vài thí dụ:

- Ngũ đại danh gia của tỉnh Quảng Đông: Hồng gia, Lưu gia, Lý gia, Mộc gia, Thái gia;

- Tám môn phái chính của tỉnh Tứ Xuyên: Đổ Môn, Hóa Môn, Hội Môn, Hồng Môn, Nhạc Môn, Tăng Môn, Triệu Môn, Tự Môn;

- Những môn phái của tỉnh Phúc Kiến như Hổ Hình Quyền, Vĩnh Xuân Bạch Hạc Quyền, Thái Tổ Quyền...;

- Những môn phái của tỉnh Hà Bắc như Yến Thanh Quyền, Thông Bối Quyền, Phách Quải Quyền...

- Những môn phái của tỉnh Sơn Đông như Đường Lang Quyền, Tôn Tân Quyền, Thái Tổ Quyền...

Nguyễn Quí Jacques và Dufresne Thomas

FileEagle.com - Tải về phần mềm hữu ích cho máy tính của bạn