Sách » Truyện Trung Hoa » Truyện Thành ngữ Trung Quốc

Dạ dĩ kế nhật

Nguyên ý là chỉ việc ban ngày chưa làm xong, ban đêm làm tiếp.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ Mạnh Tử-Li Lâu.

Sau khi Chu Vũ Vương Cơ Phát diệt xong nước Ân lập nên triều Tây Chu, ít lâu sau Chu Vũ Vương băng hà, con trai là Cơ Tụng 13 tuổi lên nối ngôi, đặt hiệu Chu Thành Vương.

Bấy giờ, mọi việc trong triều đều do Chu Công Cơ Đán chú của vua đảm nhiệm, Chu Công là một người thông minh tài giỏi, từng lập nhiều chiến công trong cuộc chiến tranh với nước Ân Thương, sau khi gánh vác trọng trách trong triều, Chu Công càng tỏ ra tận tụy với công việc, dù việc nhà bận đến mấy, một khi triều đình có việc gấp đều gác lại đi làm ngay. Trong thời kỳ đầu dựng nước, một số quý tộc đã nghi ngờ ông có dã tâm tiếm ngôi vua, thậm trí có người đã câu kết với Võ Canh con trai của Thảo Vương nổi loạn, người Di ở miền đông cũng nhân cơ hội này nổi lên hưởng ứng.

Chu Công cầm quân xông pha dẹp loạn đã loại trừ được mối nghi ngờ của Thành Vương. Sau khi đánh bại phiến quân Võ Canh và người Di, Chu Công lại đặt ra lễ pháp, luật hình, phong thưởng chư hầu, xây dựng thành Lạc Ung, lập nên Đông Đô ở Thành Chu. Nhưng vì quá vất vả mệt nhọc, Đông Đô vừa mới xây dựng xong thì Chu Công qua đời.

Chu Công trước khi mất đã dặn lại các đại thần phải gắng sức giúp Thanh Vương quản lý tốt Trung Nguyên, đồng thời dặn người nhà mai táng mình ở Thành Chu, nhằm chứng tỏ mình đến chết cũng không quên ân vua.

Mạnh Tử thời chiến Quốc rất khâm phục tinh thần làm việc của Chu Công và có nhận xét về ông như sau: "Chu Công đã kiêm dùng đức độ của các vua ba triều Hạ, Thương, Chu vào việc dựng nghiệp nước, khi gặp việc khó ông đều có thói quen đào sâu suy nghĩ để tìm cách giải quyết, ban ngày nghĩ không xong, ban đêm lại nghĩ tiếp, khi đã nghĩ kỹ rồi mới bắt tay vào làm".