Sách » Văn Học Trong Nước » Văn học cổ » Tác phẩm chọn lọc Nguyễn Khuyến

Mẹ Mốc

        So danh gía ai bằng Mẹ Mốc,
        Ngoài hình hài, gấm vóc cũng thêm ra,
        Tấm hồng nhan đem bôi lấm xoá nhoà,
        Làm thế để cho qua mắt tục.
        Ngoại mạo bất cầu như mỹ ngọc,
        Tâm trung thường thủ tự kiên kim. (1)
        Nhớ chồng xa muôn dặm khôn tìm ,
        Giữ son sắt cho tròn một tiết.
        Sạch như nước, trắng như ngà, trong như tuyết,
        Mảnh gương trinh vằng vặc quyết không nhơ;
        Đắp tai, ngoảnh mặt làm ngơ,
        Rằng khôn cũng kệ, rằng khờ cũng thây.
        Khôn em dễ bán dại này! (2)

         

          o0o
    (1) Ngoài mặt không cần đẹp như ngọc; Trong lòng vẫn giữ bền như vàng.

    (2) Mẹ Mốc quê ở gần làng Yên Đổ. Cô còn trẻ, có nhan sắc, có vốn liếng, mà chồng lại đi xa. Trong hạt nhiều chàng chòng ghẹo toan ép liễu nài hoa. Cô bèn giả điên dại, thoa tro than vào người, xé rách quần áo, chủ ý che mặt bọn kia để khỏi bị quấy nhiều trong khi chờ chồng về. Nguyễn Khuyến sau khi cáo quan về nghỉ ở nhà, người Pháp luôn tìm mọi cách để mời ông ra giúp. Ông phải viện mọi lẽ để từ chối. Nhân thất Mẹ Mốc giả điên dại, ông bèn làm bài ca trù này để ký thác tâm sự của mình.