Sách » Tôn Giáo » Đạo Thiên Chúa » Kinh Thánh Tân Ước

Trang 1: Tiểu dẫn.

THƯ CỦA THÁNH PHAOLÔ

Tiểu dẫn
     Không thể thuật lại sử hạnh của Phaolô, nên lấy bản kê niên biểu này với những xuất xứ lấy tự các Thư và sách Công vụ các Tông đồ mà thay thế lại. Kê cứu xuất xứ với niên biểu, người ta đã biết được đại cương của sử hạnh ngài. Bản kê niên biểu làm nổi các Thư, để đặt vị trí các Thư ấy trong đời của thánh nhân. Tương quan với sử thế – cách riêng do nhiệm kỳ tổng trấn của Galliô tại Corinthô, Cv 18,12; và việc bàn giao giữa Fêlix và Porcius Festus, Cv 24,27; 25,1 – đã cho phép định ít nhiều niên biểu một cách khá đích xác. 

Năm

Đời Thánh Phaolô
Xuất xứ Kinh thánh
10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
33-34
 
 
 
34
 
 
 
34-36
 
36
 
 
 
 
 
 
 
44-45
 
 
 
 
 
44
 
 
45-49
 
 
 
 
 
 
 
 
 
49
 
 
 
 
 
 
 
 
49-52
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
50-52
51-52
52
 
 
 
53-58
 
 
 
54-57
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
56
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
57
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
57
(Thu)
 
57-58
 
 
58
 
58
 
 
 
58-60
 
61-63
 
63-67
Sinh tại xứ Tarsô, xứ Kilikia, tự một gia đình Do Thái, chi tộc Benyamin, thuộc nhóm Hipri (Do Thái nói tiếng Aram), bè Biệt phái.
Có quyền công dân Rôma (tự đời cha).
Có hai tên: Saul (Do Thái), Paulus (La tinh).
Về tôn giáo, đã được đào tạo theo giáo huấn Biệt phái (ở Yêrusalem, với Gamaliel).
Kịch liệt bắt bớ Hội thánh.
 
 
Có tham dự vào việc giết Stêphanô.
 
Đột nhiên trở lại trên đường đi Đama: Chúa Yêsu sống lại hiện ra với ngài, và kêu gọi ngài làm Tông đồ dân ngoại.
Lưu lại trong vùng Ảrập (nước Nabatê) rồi trở về Đama (giảng đạo cho người Do Thái).
Biết bị mưu sát, thì đã trốn mà lên Yêrusalem yết kiến Phêrô (15 ngày). Cv 9 23-30 có nòi đến Barnaba giới thiệu, Phaolô giảng cho Hihóa tại Yêrusalem: các điều đó thuộc một thời khác, hay ở nơi khác.
Lui về vùng Syri Kilikia (có lẽ giảng đạo tại Tarsô).
Cộng tác với Barnaba tại Antiôkia (Cv 11 27 –30, 12 25 Barnaba và Phaolô lên Yêrusalem. Hành trình này có lẽ là một với việc lên Yêrusalem. Cv 15 1tt, vì Ga 2 1tt nói rõ chỉ có một lần lên Yêrusalem, sau lần viếng yết kiến Phêrô).
Yacôbê Tiền tử đạo. Phêrô bị tống ngục, dưới triều vua Agrippa I (41-44).
 
HÀNH TRÌNH TRUYỀN GIÁO I.
Antiokia xứ syri – 280km - Salamin (Kyprô) – 180km - Paphô (Kyprô) – 270km - Attalia (Tiểu Á) – 18 km - Perghê – 160km - Antiokia xứ Pisiđia – 130km - Ikonion – 38km - Lystra – 37 km – Đerbê.
Vòng về, Phaolô đặt hàng niên trưởng trong các giáo hội. Từ paphô trở đi, theo Cv, ngài giữ hẳn tên Phaolô, và giữ vai trò lãnh đạo truyền giáo.
Nhân dịp Do Thái phiệt (tín hữu gốc Do Thái cố duy trì Luật Môsê) đòi tín hữu dân ngoạitại antiôkia phải giữ Luật Môsê. Phaolô đã đi dự “Công đồng Yêrusalem”: quyết định Luật Môsê không buộc tín hữu dân ngoại. Phaolô cũng được chính thức nhận là Tông đồ dân ngoại.
 
HÀNH TRÌNH TRUYỀN GIÁO II.
Có Sila đi theo, và từ Lystra lại thêm có Timôthê.
Antiôkia xứ Syri – 210km – Tarsô – 280km – (băng qua dãy núi Taurus) Đerbê – 37km – Lystra – 38km – Ikonion – 130km – antiôkia xứ Pisiđia – 160km – xứ Galat (Phaolô đã giảng đạo ở đó nhân một cơn bịnh) – 500km – Trôa – 231km – Nêapôli – 12km – Philip – 48km – Amphipolio – 47km – Apollonia – 57km – Thessalônikê – 75 km – Bêrê – 370km – Athêna – 65km – Corinthô.
Lưu lại Côrinthô một năm rưỡi. Tại đây Phaolô đã viết:
HAI THƯ GỬI TÍN HỮU THESSALONIKÊ
Ra tòa tổng trấn Galliô (Hè 52)
Ít lâu sau bỏ Corinthô đi Êphêsô, Caisaria (Yêrusalem?), Antiokia.
 
HÀNH TRÌNH TRUYỀN GIÁO III
Apollô ghé lại Êphêsô, rồi đi corinthô. Phaolô viếng các xứ đạo vùng Tiểu Á: Galat (giả thiết trong Ga 4 13), Phrygia.
Lưu lại Êphêsô gần 3 năm.
Đạo Chúa Kitô từ Êphêsô lan ra các vùng xung quanh, với sự trợ tác đắc lực của: Timôthê, Titô, Erastô, Gaiô, Aristarkhô, Epaphra.
Đã có cộng đoàn Kitô giáo tại Colossê, Hiêrapoli, Trôa; có lẽ Smyrna, Thiatira Sarđi, Philadelphia.
Phaolô gặp nhiều gian truân: Do Thái quấy nhiễu; một họan nạn lớn hấu chết được, phải chiến đấu với thú dữ (nghĩa đen hay nghĩa bóng?); một nguy cơ đến đỗi Aquila và Priskilla phải liều mạng đề cứu ngài. Nên nhiều học giả nhận Phaolô đã bị giam tù tại Êphêsô, trong khi đó ngài viết:
THƯ GỬI TÍN HỮU PHILIP?
Tín hữu Galat bị Do Thái phiệt lung lạc gần bỏ đạo, Phaolô viết thư cảnh cáo:
THƯ GỬI TÍN HỮU GALAT
Giáo hội Corinthô bị nhiều tệ đoan xâm nhập,
Phaolô đã viết thư khiển trách (mất rồi).
Phái Timôthê và Erastô đi quan sát.
Phái đoàn Côrithô có mang thư thỉnh vấn cùng với tin tức do gia thuộc Khloê đem đến, Phaolô đã viết thư giải quyết, và răn bảo:
THƯ I GỬI TÍN HỮU CORINTHÔ (Lễ Vượt qua)
Do Thái phiệt có lẽ đã xâm nhập Corinthô. Phaolô viếng Corinthô; hậu quả không được như ý muốn, và hứa sẽ trở lại.
Một cuộc xích mích: uy quyền của Phaolô bị đả kích (trước mặt ngài, hay một đại diện) nên Phaolô đã viết một thư nghiêm khắc “thư đẫm lệ” (đã mất rồi), nhưng đã có hậu quả mong muốn. Titô đem thư để dàn xếp.
Có lẽ nhân cuộc bạo động của thợ kim hoàn, và chờ tin tức của Titô, Phaolô đã đi đến Trôa; gặp Titô, ngài lại qua Makêđonia (Philip?), và gặp Titô đem tin an ủi, nên ngài đã viết:
THƯ II GỬI TÍN HỮU CORINTHÔ
Viếng qua các Giáo hội Makêđonia, và có lẽ đi đến vùng Illyria.
Lưu lại Corinthô 3 tháng.
Với ý định sẽ đi Rôma để qua Tây Ban Nha.
Phaolô đã viết thư dọn đường:
THƯ GỬI TÍN HỮU RÔMA
Đem tiền quyên giáo về cho Giáo hội Yêrusalem, biết được người Do Thái muốn hãm hại mình, Phaolô đi vòng lên Makêđonia (trú lại Philip trong tuần lễ Bánh không men).
Ngang qua Trôa (làm cho Eutykhê sống lại) Milêtô (Phaolô từ biệt hàng niên trưởng Êphêsô), Kô, Rôđê, Patara, Tyrô, Ptôlêmai, Caisaria (trú tại nhà tá viên Philip).
Đến Yêrusalem (sau lễ 50).
Nhân khi có mặt trong Đền thờ, Phaolô bị bắt.
Tra hỏi trước công nghị.
Phát giác một cuộc mưu sát. Phaolô bị giải xuống Caisaria.
Ra tòa trấn thủ Fêlix (52-60) bị giam hai năm tại Caisaria.
Porcius Festus làm trấn thủ (60-62): Phaolô chống án lên Hòang đế. Hội kiến Agrippa.
HÀNH TRÌNH ĐI RÔMA. Đắm thuyền. Đảo Malta.
Tại Rôma: bị giam tù hai năm.
Có mặt các cộng sự viên: Timôthê, Marcô, Epaphra, Tykhicô, Đêma, (Epaphrôđitô?), Yêsu Giutô, Onêsimô.
Phaolô đã viết các “Ngục trung thư”
(THƯ GỬI TÍN HỮU PHILIP?)
THƯ GỬI TÍN HỮU COLÔSSÊ
THƯ GỬI TÍN HỮU ÊPHÊSÔ
THƯ GỬI CHO PHILÊMÔN.
Cv chỉ nói đến 2 năm cấm cố; không nói vụ kuện kết thúc làm sao.
Chiếu theo “Mục thư” (1-2 Tm Tt), Phaolô (có lẽ viếng Tây Ban Nha) đã đến Krêta, Êphêsô, Colossê, Hiêrapôli, Laođikêa, Milêtô.
Có lẽ từ Nikôpoli (xứ Epira) đã viết:
THƯ GỬI CHO TITÔ, THƯ I GỬI CHO TIMÔTHÊ [THƯ GỬI TÍN HỮU HIPRI không chính tay Phaolô viết, nhưng là một môn đệ nào (Apollo?)].
Phaolô bị giam tù lần thứ hai tại Rôma, trong tình cảnh cô độc; ở đó ngài đã viết:
THƯ II GỬI CHO TIMÔTHÊ
Bị trảm quyết “ad Aquas Silvias” bây giờ là “Tre Fontane” (theo thư I của Clêmentê, Eusêbiô, Hiêrônymô).
Cv 9 11 21 39 22 3
Rm 11 1, Ph 3 5
 
Cv 16 21 22 25tt 24 16
Cv 13 9
 
Ga 1 14 Ph 3 5 Cv 22 3 26 4t
 
Ga 1 13, Ph 3 6, Cv 8 3, 9 1-3, 22 4t, 26 9-12.
Cv 7 58 22 20 26 10
Gc 1 12-15t, Ep 3 2, Cv 9 1-16, 22 6-21, 26 12-18
Ga 1 17
Cv 9 20
 
2C 11 32t
Cv 9 23-26
Ga 1 18



  
Ga 1 21
Cv 9 30
Cv 11 25-26
 
 
 
 
 
 
Cv 12 1-23
 
 
Cv 13 1, 14 27
 
 
2Tm 3 11
 
 
 
 
Cv 13 9
Cv 14 12
Cv 15 1-2
 
 
 
Ga 2 1-6
Cv 15 3-31
Ga 2 7-9
 
 
Cv 15 36, 18 22
 
 
 
 
 
 
Ga 4 13-15
 
 
 
 
 
 
Cv 18 11
 
 
 
Cv 18 12-17
Cv 18 18-23
 
 
Cv 18 23, 21 27
Cv 18 24-28
1C 1, 4
Ga 4 13 Cv 19 1
 
Cv 19 1, 20 1-31
1C 16 9
Cv 19 26
2C 12 18
Co 1 7
Cv 19 22-29
Co 1 7 2 1 4 12t
2C 2 12
Cv 20 5tt
Kh 1 11
2C 1 8tt 11 23
2C 1 8
1C 15 32
Rm 16 4
 
 
 
 
 
 
1C 5 9-13
 
 
 
 
 
1C 16 17
1C 1 11
1C 5 7t 16 5-9
 
 
 
2C 2 1 12 14
13 1
 
2C 2 5-10 7 12
 
2C 2 3t 9
2C 7 8-13
2C 2 9
Cv 19 23-40
2C 2 13
Cv 20 1
Rm 15 9
Cv 20 2t
Rm 15 2-32
Cv 19 21
 
 
1C16 1-4
2C 8-9
Rm 15 25-32
Cv 20 3
Cv 20 3-6
Cv 20 7-12
Cv 20 17-38
Cv 21 1-16
 
Cv 21 16-26
 
Cv 21 27, 22 29
Cv 22 30, 23 11
Cv 23 12-35
 
Cv 24 1-27
 
Cv 25 1-12
Cv 25 13, 26 32
Cv 27 1, 28 16
Cv 28 17-31
Co 1 1-7t
Phm 4 7-14
 
 
 
 
 
 
Rm 15 24 28
Tt 1 5 1Tm 1 3
Phm 22
2Tm 4 20
Tt 3 12
 
 
2Tm 1 8-16t 2 9