Sách » Y Học - Sức Khỏe » Kiến thức nhãn khoa

Điều trị lác mắt

Lác là một bệnh hay gặp biểu hiện ở 2 vấn đề chính:

  • Rối loạn vận động nhãn cầu dẫn đến sự lệch trục nhãn cầu (gọi là lác).
  • Rối loạn chức năng của mắt: nhược thị, mất thị giác 2 mắt.

Phân loại lác chủ yếu chia làm 2 loại: lác cơ năng và lác liệt

Bệnh lác cơ năng: biểu hiện ở 3 vấn đề chính

1. Nhược thị: là tình trạng thị lực ở một hoặc cả hai mắt giảm dưới mức bình thường.

Hiện tượng này có thể không xảy ra ở một số ca lác ngoài, lác luân phiên.

2. Sự lệch trục nhãn cầu: biểu hiện rất phức tạp. Sự lệch trục này có khi chỉ tiềm tàng không lộ ra ngoài (lác ẩn), có khi rất ít (vi lác), nhưng đại đa số biểu hiện rõ dưới dạng đơn thuần (lác trong, lác ngoài hay lác đứng) hoặc phức tạp (khi có phối hợp cả lác ngang và lác đứng tạo ra độ lác chéo). Đôi khi sự lệch trục nhãn cầu xảy ra trong các hội chứng chữ A, V, X (khi sự lệch trục nhãn cầu thay đổi nhiều hay ít tuỳ theo hướng nhìn lên trên hay xuống dưới).

3. Rối loạn thị giác 2 mắt

Bên cạnh sự lệch trục nhãn cầu và nhược thị thì rối loạn thị giác 2 mắt là yếu tố quan trọng mà gia đình và người bệnh không để ý và không cho đó là mục tiêu chính của việc điều trị.

Đối với các chuyên gia về lác đây chính là yếu tố quan trọng giúp cho họ tiên lượng, quyết định việc điều trị nội khoa trước và sau phẫu thuật.

Nói chung, nhược thị, lệch trục nhãn cầu và rối loạn thị giác 2 mắt có tác dụng tương hỗ qua lại, không tách rời nhau mà thâm nhập vào nhau làm cho bệnh cảnh lâm sàng của lác cơ

Khám lác cơ năng cần phải đánh giá: chức năng của mắt, đo độ lác, chẩn đoán hình thái lác và các biểu hiện bất thường của nhãn cầu kèm theo. Bên cạnh đó theo tác giả P.N.B có 70% số bệnh nhân lác cơ năng có tật khúc xạ phối hợp. Những dị tật khác nhau như rung giật nhãn cầu, đục thể thủy tinh, nhãn cầu nhỏ đôi khi cũng đi kèm bệnh lác. Vì vậy, chúng ta phải khám toàn diện và cần thiết phải tuân thủ đúng chu trình khám và nhiều khi chu trình này kéo dài tới 2,3 tuần.

Cần chẩn đoán lác và giả lác:

  • Bẹt mi hay chẩn đoán nhầm là lác trong.
  • Hố mắt nông bẩm sinh gặp trong hội chứng Crouzon hay nhầm là lác ngoài.

Điều trị lác

- Đối với những trường hợp lác có kèm theo các dị tật khác thì nhiều khi phải xử lý những dị tật khác trước. Ví dụ:

  • Đục thể thuỷ tinh: mổ lấy thể thuỷ tinh đục, đặt IOL.
  • Tật khúc xạ: đo khúc xạ và điều chỉnh kính
  • K võng mạc (theo BS N.X.T lác là triệu chứng đầu tiên khiến bệnh nhân được đưa đi khám ở 20% số ca): cần bỏ nhãn cầu.

- Đối với những ca lác đơn thuần có phác đồ điều trị riêng đó là phức hợp bao gồm 3 bước chỉnh thị, phẫu thuật điều trị lệch trục nhãn cầu và điều trị phục hồi thị giác 2 mắt. Kết quả của phức hợp điều trị này phụ thuộc rất nhiều vào tuổi phát sinh lác, lác có được phát hiện và điều trị sớm hay không. Bệnh lác càng được phát hiện và điều trị sớm càng có kết quả tốt.

1. Điều trị chỉnh thị: được áp dụng cho tất cả những ca có nhược thị ở một hoặc 2 mắt.

Theo Quéré "Trong cuộc chiến đấu với bệnh lác mắt nếu thất bại trong cuộc chiến chống nhược thị thì coi như mất triển vọng chiến thắng"

- Điều trị chỉnh thị gồm các phương pháp sau:

  • Bịt mắt lành hoàn toàn: đây chính là phương pháp cổ điển nhất nhưng đến nay vẫn có tác dụng tốt. Bịt mắt tốt từ 2 đến 4 tuần tạo điều kiện tập trung để mắt nhược thị tập luyện để hồi phục thị lực. Đây là phương pháp đơn giản nhưng cần được theo dõi chặt chẽ thị lực mắt bị bịt vì dễ nhược thị đảo ngược có thể xảy ra và dễ gây khó chịu về thẩm mỹ cho trẻ.
  • Bịt mắt lành cục bộ: đây là phương pháp được nhiều tác giả lựa chọn và trẻ dễ thích ứng. Bịt mắt lành cục bộ là những phương pháp để phạt mắt lành không được nhìn xa, hoặc không được nhìn gần hoặc luôn nhìn không rõ.

- Phương pháp phục thị: từ những thập kỷ 50 của thế kỷ 20 nhiều tác giả đã đề xuất những phương pháp kích thích hoàng điểm, tập luyện để phục hồi mối quan hệ mắt tay, kích thích tế bào vỏ não... Tuy nhiên những phương pháp này đòi hỏi nhiều máy móc đắt tiền, quy trình điều trị phức tạp và cần theo dõi chặt chẽ.

2. Điều trị phẫu thuật lệch trục nhãn cầu

Ngoại trừ hình thái lác điều tiết thuần tuý (đeo kính hết lác) còn lại các thể loại lác khác đều phải thông qua phẫu thuật.

Vấn đề đặt ra ở đây là:

- Thời gian nào nên mổ? Do việc chẩn đoán lác, hình thái lác khá phức tạp nhiều khi phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan của người bệnh. Vì vậy thời gian phẫu thuật cũng có nhiều điểm khác.

Mổ sớm thì khả năng phục hồi chức năng thị giác dễ hơn nhưng khó đánh giá chính xác độ lác.

Mổ muộn thì chẩn đoán chính xác hơn và có thể phối hợp điều trị chỉnh quang, chỉnh thị trước và sau phẫu thuật.

Nói chung theo quản điểm của chúng tôi khi nào đánh giá được độ lác, hình thái lác, thị lực và thị giác 2 mắt thì nên mổ. Thời điểm đó trẻ thường ở độ tuổi 4,5.

- Mổ 1 mắt hay mổ 2 mắt: cần nhấn mạnh việc chỉ định mổ 1 mắt hay 2 mắt là tuỳ thuộc vào độ lác, hình thái lác, chức năng cơ và một số yếu tố khác như khả năng qui tụ, độ rộng hẹp của khe mi... Do vậy trên thực tế có những bệnh nhân lác 1 mắt nhưng lại mổ 2 mắt hay lác 2 mắt chỉ cần mổ một mắt.

3. Điều trị phục hồi, duy trì thị giác 2 mắt

Phẫu thuật điều trị lệch trục nhãn cầu mới là bước giải quyết yếu tố thẩm mỹ. Nhiều người đã cho rằng đây là bước cuối cùng trong phức hợp điều trị bệnh lác và bỏ đi bước điều trị quan trọng cuối cùng trong phức hợp điều trị lác là điều trị phục hồi, duy trì thị giác 2 mắt. Đây là khâu đòi hỏi lòng kiên trì của cả thầy thuốc và người bệnh vì nó quyết định sự thành công của phức hợp điều trị lác. Sau phẫu thuật người bệnh cần được kiểm tra lại thị lực, chức năng thị giác 2 mắt và được hướng dẫn điều trị cho phù hợp.

Chỉ khi chúng ta chẩn đoán đúng, có hướng điều trị đúng và tuân thủ tốt qui trình điều trị chúng ta mới hy vọng đem lại cho người bệnh lác đôi mắt đẹp về thẩm mỹ và hoàn hảo về chức năng.

BS.TS Vũ Bích Thuỷ