Sách » Tôn Giáo » Đạo Thiên Chúa » Giáo lý Công giáo

Bài 13: Sự sống, sức khỏe và sự chết

SỨC KHỎE  :  MỘT ĐỊNH NGHĨA .

    Từ năm 1950, Hiến chương Tổ chức Sức khỏe Thế giới (OMS) dưới sự huy động của Liên Hiệp Quốc đã mở rộng rõ nét quan niệm sức khỏe. Sức khỏe không chỉ là không bệnh tật, mà còn là tình trạng dễ chịu toàn vẹn về mặt thể lý, tâm thần và xã hội. Định nghĩa này gần gũi với quan niệm Kinh thánh về “bình an” (Shalom) và đáng được quan tâm. Định nghĩa này tích cực và mở rộng quan niệm về sức khoẻ ngày nay. Có vô số lý do làm cho ta đi bác sĩ hay đến với những chuyên viên tư vấn : bệnh tật, khó khăn trong đời sống vợ chồng, sự không thích ứng với xã hội, phạm pháp, hướng nghiệp, khó khăn trong quan hệ, giao tiếp . . .  Định nghĩa này đáng được quan tâm vì nó nói lên tính toàn vẹn của con người cũng đồng thời là một hữu thể tham gia vào đời sống xã hội. Định nghĩa này mang tính mở rộng vì thể hiện một lý tưởng cần phải theo đuổi.

     Tuy nhiên, định nghĩa này cũng mang tính thất vọng vì ngưới ta khó mà hiểu rõ thế nào là “sự dễ chịu toàn vẹn”. Mặt khác, quan niệm dễ chịu thay đổi tùy theo người, tùy từng lúc khác nhau của đời sống, của những tình huống thực tế, những điều kiện sinh sống tại địa phương (có những khác biệt lớn giữa những quốc gia). Hơn nữa, quan niện toàn vẹn và đầy đủ về sự dễ chịu có nguy cơ trở thành ảo tưởng, không bao giờ hoặc ít khi đạt được.

Ngày nay, sức khỏe được hiểu như một tiến trình thích ứng liên tục. Đó là khả năng lớn lên trong hy vọng, già đi một cách bình thản. Là khỏi bệnh nếu bị mắc phải, cuối cùng là chết trong bình an. Cách hiểu năng động này thể hiện rõ ràng sự tự do và sáng kiến của người mà ta bàn về sức khỏe của họ. Mỗi người được kêu gọi phát triển hết mọi tiềm năng của mình để sống tốt hơn, để hiện diện với tha nhân và thế giới, cho dầu có nhiều chướng ngại.

THẾ GIỚI SỨC KHỎE .

     Ngày nay, có hai đặc trưng của thế giới sức khỏe : sự khác nhau và tương quan. Chúng ta cùng lần lượt tìm hiểu :

 + Sự khác nhau : Toàn cầu hoá, hội nhập. Việc giữ gìn sức khỏe, chất lượng cuộc sống, phụ thuộc nhiều yếu tố chứ không chỉ có yếu tố y tế, như : bầu khí hoà bình, yên tĩnh, điều kiện làm việc, giao thông an toàn, thực phẩm, nhà ở, môi trường . . .  Tất cả những yếu tố đó ngày nay được tập trung dưới thuật ngữ “phòng chống”   (bảo vệ sức khỏe nhờ miễn nhiễm, phát hiện sớm mầm bệnh, kiểm soát, giáo dục vệ sinh … ). Ngày nay, tất cả những việc này làm nên “thế giới của sức khỏe”.

 + Sự tương quan : Mặc dù sức khỏe thường được trình bày như là lợi ích cao nhất, nó vẫn được hiểu trong một bối cảnh rộng rãi hơn là bối cảnh sức khỏe thân thể. Đó là sự nảy nở toàn diện của con người, sự phát triển “ơn gọi” và sự “thành công” trong mọi chiều kích của mỗi người. Có hoạt động (nghề nghiệp hay thể thao …), không hẳn là đã phát triển con người thật sự. Trái lại, có người dù bệnh tật hay tàn tật vẫn là một con người thành công sâu xa (như thầy giáo Nguyễn ngọc Ký viết chữ bằng chân, các vận động viên khuyết tật …). Đời sống và sức khỏe một người kêu gọi sự quảng đại liều lĩnh của người khác : như cha mẹ các trẻ em khuyết tật, thầy thuốc, nhân viên y tá … Các nhà truyền giáo nhiều khi hy sinh sức khỏe của mình để cứu anh em khỏi bệnh tật hay giúp họ thoát khỏi những hoàn cảnh ngặt nghèo (Cha Damien ….)

MỘT ĐỀ TÀI RẤT THỜI ĐẠI :

     Ngày nay, người ta tranh luận và đề cập rất nhiều đến sự sống, sức khỏe, bệnh tật, sự chết. Có nhiều thứ huỷ hoại sức khỏe : hút thuốc nhiều, uống rượu nhiều, ăn uống không đúng cách, không cố gắng tăng cường thể lực, ma tuý …. Những chiến dịch giáo dục vệ sinh và phòng dịch làm ta chú ý đến những nạn dịch khác nhau : lắm khi nó là dấu hiệu và kết quả của điều gì sâu sắc hơn : sự chán sống.

VẤN ĐỀ TỰ TỬ :

     Tự tử là một hành vi không tôn trọng sự sống. Ngày nay, ta có thể hiểu lý do và ý nghĩa của hành vi này. Phải hiểu rằng tự tử là một hành vi tiêu cực và sự đe dọa tự tử phải được coi như nghiêm trọng. Sự tử tử thường được coi như hành vi cuối cùng mà người tuyệt vọng có thể làm khi đã đạt tới ngưỡng đau khổ và không thể tiếp tục chịu đựng được nữa. Động cơ và ý nghĩa của của tự tử thì nhiều : nguy khốn, khó khăn tâm lý, trả đũa thất vọng bao quanh, thách thức, đe doạ, mất hy vọng … Thường thì nguyên nhân là cảm giác không dược yêu thương, nhìn nhận, hay không hể yêu thương, cảm thấy vô ích ….  Do đó cảm thấy cô đơn sâu xa và lo âu khắc khoải, cảm giác không tìm ra lý do để sống.

     Khi xét những động cơ của hành vi này, ta thấy khó phán xét một chiều sự tự tử và trách nhiệm của những người xâm phạm mạng sống mình. Sự tự tử là một phản kháng, phản kháng của một người thường là nhạy cảm, cần được giúp đỡ, tiếp đón, lắng nghe, thấu hiểu và yêu thương. Đừng bao giờ phán xét một người tự tử mà phải hiểu và giúp đỡ họ sao cho phù hợp. Hành vi của họ thường là dấu chứng cuối cùng của sự tự do và sự hiện hữu của họ. Về phần chúng ta, chúng ta có dám đoan chắc rằng ý nghĩ tự tử sẽ không bao giờ xảy đến cho chúng ta hoặc là trong ta không hề có một chút phức tạp nào đối với cái chết ?

Truyền thống Giáo hội luôn luôn kết án sự tự tử nhân danh ba lập luận : tình yêu dành cho chính mình, tình yêu dành cho người khác và quyền năng tối thượng của Thiên Chúa. Đời sống chúng ta là quà tặng của Thiên Chúa và kính trọng sự sống của mình luôn là vấn đề ưu tiên. Có việc khác đáng làm hơn là tự tử : đó là tặng đời sống của mình cho người ta thương . Dù lên án mạnh mẽ hành vi tự sát, Giáo hội Công giáo nhìn nhận rằng “đôi khi có những hoàn cảnh có thể giảm bớt hoặc làm tan biến trách nhiệm của người tự tử”. Về mặt thực hành, những vị hữu trách địa phương tránh phán xét về trách nhiệm cá nhân của người tự sát, và cho phép mai táng họ theo nghi thức Công giáo.

    Sau cùng, vấn đề tự tử là một nỗi đau xã hội. Việc xã hội ca ngợi quá đáng vài ba tư tưởng hoặc vài ba giá trị, có thể là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc tự tử. Xem ra, chúng ta cần phải phát triển những tiềm năng sự sống có nơi ta, giữ gìn sự lạc quan yêu đời, sự kinh ngạc thán phục, tinh thần trẻ con, biết nhanh nhẹn tiếp rước và biết lắng nghe kẻ khác.

CÂU  HỎI BÀI SỐ 13

Sự sống là quà tặng Thiên Chúa ban cho con người. Theo bạn sự sống con người phải được tôn trọng và bảo vệ như thế nào xét về mặt cá nhân, xét về mặt xã hội.