Sách » Thể loại khác » Định hướng nghề nghiệp

Quan hệ giữa tư vấn và tuyển chọn nghề

Trong công tác hướng nghiệp, tư vấn nghề là khâu trung gian. Khâu trung gian này càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong điều kiện các Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp – Hướng nghiệp có nhiệm vụ dạy nghề cho học sinh và thanh niên đang có nhu cầu chọn nghề, vì lẽ nó giúp phát hiện được sự phù hợp nghề thực sự cho thanh thiếu niên, sớm đề phòng được hiện tượng chán nghề, đổi nghề hoặc bỏ nghề sau này.

Các kiểu tư vấn nghề: 

- Tư vấn thông tin hướng dẫn nhằm giới thiệu với thanh thiếu niên nội dung nghề mà mình định chọn. 

Ở đây, người cán bộ tư vấn sẽ giới thiệu về những yêu cầu của nghề đối với những phẩm chất cá nhân của con người, đồng thời chỉ ra con đường để đạt được nghề nghiệp và triển vọng nâng cao tay nghề. 

- Tư vấn chẩn đoán nhằm làm bộc lộ hứng thú, thiên hướng, năng lực và những phẩm chất nghề chuyên biệt của con người trên cơ sở nghiên cứu và đo đạc (nhân trắc) con người một cách toàn diện. Mục đích của tư vấn chẩn đoán là xác định trong những lĩnh vực hoạt động nào con người có thể lao động thành công nhất, tức là đem lại lợi ích tối đa cho xã hội, đồng thời đưa lại niềm vui và sự hài lòng cho bản thân người lao động. 

- Tư vấn y học nhằm làm bộc lộ sự phù hợp giữa trạng thái sức khỏe với yêu cầu của nghề mà một người lựa chọn. Nếu như người đó mắc một trong những chứng bệnh thuộc loại chống chỉ định của nghề thì người cán bộ tư vấn sẽ khuyên nên chọn một nghề khác gần gũi với thiên hướng và hứng thú, đồng thời phù hợp với trạng thái sức khỏe của người đó. Chẳng hạn, những người rối loạn sắc giác sẽ không được chọn những ngành giao thông vận tải, thông tin tín hiệu, v.v… 

- Tư vấn hiệu chỉnh được tiến hành trong trường hợp  ý định nghề nghiệp của con người không phù hợp với khả năng và năng lực thực tế của họ. Trong trường hợp này, kế hoạch nghề nghiệp của cá nhân cần được xem xét và uốn nắn lại cho phù hợp với tình hình. Ví dụ, trên cơ sở những cứ liệu thu được khi nghiên cứu nhân cách con người, cán bộ tư vấn sẽ khuyên thanh thiếu niên nên chọn một nghề khác phù hợp hơn với những đặc điểm tâm sinh lý của mình. 

Tư vấn nghề rút cục phải phấn đấu tạo ra được quan hệ tối ưu giữa con người với hoạt động của người đó. Làm được như vậy có nghĩa là hoạt động nghề nghiệp chẳng những được tiến hành thuận lợi mà còn tạo cho con người sự thỏa mãn, hài lòng và điều tối quan trọng là kích thích sự phát triển năng lực sáng tạo của con người. 

Như vậy, tư vấn nghề xuất phát từ con người, căn cứ vào con người để đi đến nghề nghiệp, còn tuyển chọn nghề thì ngược lại – đi từ nghề hoặc nhóm nghề đến con người, nói cách khác là xuất phát từ nghề để chọn người. 

Ý nghĩa của tuyển chọn nghề: 

Xã hội ngày càng phát triển, vấn đề năng suất và hiệu quả lao động ngày càng trở nên quan trọng. Con người là chủ thể hoạt động nên chính con người quy định ở chừng mực đáng kể năng suất và hiệu quả của hoạt động lao động nghề nghiệp. Tuy nhiên, khả năng của con người rất khác nhau và thế giới nghề nghiệp cũng vô cùng phong phú, đa dạng, mỗi nghề đòi hỏi những khả năng khác nhau ở người lao động. Ví dụ: các nghề trong lĩnh vực nghệ thuật cần trước hết óc thẩm mỹ, tưởng tượng nghệ thuật và khả năng tư duy hình ảnh. Các nghề tiện, nguội, phay, bào… thuộc lĩnh vực cơ khí đòi hỏi khả năng ước lượng bằng mắt kích thước của các vật thể, cảm giác nhạy bén của đầu ngón tay về độ nhẵn bề mặt của vật thể. Các nghề thêu, ren… trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ truyền thống cần đến sự khéo léo của các ngón tay, thị giác tốt, tính kiên trì, tỉ mỉ, khả năng phân biệt và phối hợp màu sắc tốt… Những người đạt năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động cao ở một nghề nào đó thường là những người có sự phù hợp với nghề đã chọn về mặt tâm sinh lý. Sự phù hợp nghề là tập hợp những đặc điểm tâm sinh lý bảo đảm cho con người đạt kết quả cao trong lao động nghề nghiệp. 

Như vậy, vấn đề đặt ra là muốn có hiệu quả lao động nghề nghiệp cao thì phải tuyển chọn được những người có sự phù hợp nghề ở mức độ cần thiết vào học hay làm việc ở nghề tương ứng. 

Tuyển chọn nghề là xác định xem ở các đối tượng dự tuyển có sự phù hợp với một nghề cụ thể hay không để có quyết định tuyển hay không tuyển vào học hay làm việc. Tuyển chọn nghề đi từ nghề / nhóm nghề đến con người vào học hay làm việc. Trong khi đó như chúng ta đã biết, tư vấn nghề lại xuất phát từ con người, đi từ con người đến nghề, xem xét đối chiếu những đặc điểm tâm sinh lý cá nhân với yêu cầu của các nghề để khuyên con người, chủ yếu là thanh thiếu niên đến với những nghề mà họ có thể đáp ứng, phù hợp được. 

Từ lâu, các nhà kinh tế, các chủ xí nghiệp, công ty đã rất quan tâm, chú ý đến vấn đề tuyển chọn do thấy rõ lợi ích mà nó đem lại. Ở Mỹ, từ đầu thế kỷ 19 người ta đã rất chú trọng nghiên cứu nguyên nhân của sự khác biệt về năng suất lao động của các cá nhân trong tập thể lao động sản xuất. Chẳng hạn, X. Tompson, một nhà tổ chức lao động khoa học người Mỹ đã nghiên cứu tại một phân xưởng vòng bi và đã phát hiện ra mức độ nhạy cảm của con người đối với các vật nhỏ là nguyên nhân chủ yếu và trước hết của sự khác nhau về năng suất lao động giữa các công nhân. Ông đã đề xuất cách xác định hệ số nhạy cảm này để dựa vào đó người ta tuyển chọn được những người có các đặc điểm tâm, sinh lý phù hợp. kết quả là chất lượng sản phẩm tăng 60-70%, ngày công rút ngắn được 2 giờ và lương công nhân tăng 80%. 

Tuyển chọn nghề giúp cho việc ngăn ngừa hay giảm bớt tai nạn lao động, đặc biệt là trong ngành giao thông vận tải. Biện pháp thiết thực nhất, có hiệu quả nhất để ngăn chặn và giảm bớt tai nạn giao thông là phải đề cao yêu cầu tuyển chọn về tâm sinh lý người học lái tàu, lái xe vận tải… 

Tuyển chọn nghề giúp con người đến được với nghề mà họ phù hợp, do vậy họ đạt đươc thành công trong nghề ấy, yên tâm và gắn bó với nghề. Qua nghiên cứu, người ta thấy rằng tuyển chọn nghề làm giảm sự thuyên chuyển hoặc bỏ nghề từ 2 đến 3 lần, chi phí cho đào tạo và đào tạo lại giảm đi một cách đáng kể… 

Để xác định sự phù hợp nghề nhằm mục đích tuyển chọn nghề, người ta phải căn cứ vào các đặc đềm tâm, sinh lý của từng cá nhân một cách cụ thể và chính xác.