Sách » Thể loại khác » Hướng dẫn hành nghề

Nghề làm chổi quét

Ngoài chổi lông gà là hạng chổi đặc biệt dùng để quét và phẩy bụi, hiện nay dân chúng dùng 6 loại chổi quét thông dụng sau đây:

- Chổi rơm làm bằng rơm của cây lúa sau khi đã lấy hết hạt lúa.

- Chổi tre làm bằng thân cây tre đã chẻ thành nan mỏng và nhỏ rồi bó kết lại với nhau. 

- Chổi đót làm bằng cọng bông hoa còn non của cây đót hay sậy thường mọc dại ở rừng, đồi núi và các cánh đồng hoang. Cây đót có tên khoa học là thysanolaenna thuộc loại cây mía, thân cây cao tới hai thước và trên có bông gồm nhiều cọng nhỏ, dài chụm lại với nhau. Khi bông còn non, xanh và chưa nở hoa thì người ta cắt về phơi khô làm chổi gọi là chổi đót. 

- Chổi chà hay chổi dừa nước làm bằng cọng của lá dừa nước có tên khoa học là nipa fructicans thuộc họ nhà dừa. Lá cây dừa mọc từ gốc cây và có hai hàng lá nhỏ cứng ở hai bên. Người ta cắt lá cây về, bỏ một phía lá con đi để làm thành chổi có tay cầm dài chính là cọng của cây dừa. 

- Chổi xơ dừa làm bằng xơ của vỏ ngoài trái dừa. Khi hái trái dừa đã già để lấy cùi cơm ép dầu hay ăn hoặc lấy nước để uống, thì vỏ ngoài được tách ra bằng dao. Vỏ ấy có nhiều xơ mềm và rất chắc. Người ta đem vỏ ủ cho mềm ra rồi lấy búa đập dập để xơ được tơi ra và đem xơ ấy làm chổi gọi là chổi xơ dừa. Loại chổi này rất bền, chịu được nước ngọt cũng như nước mặn. 

- Chổi thanh hao hay chổi sể là loại chổi làm bằng thanh hao. Cây thanh hao có tên khoa học là baeckea frutescens, thuộc loại cây sim rừng, thường mọc ở trên đồi, có cành nhỏ và cứng, có tinh dầu thơm. Cành thanh hao được cắt về phơi khô cho lá rụng đi rồi được bó lại làm chổi. Cũng như chổi xơ dừa, chổi làm bằng cành thanh hao rất bền và chịu nước. 

- Chổi lau nhà bằng sợi vải dùng để lau sàn nhà lát gạch men hay gỗ ván. Loại chổi này có cây bằng gỗ hoặc bằng kim loại như nhôm và bàn bằng sắt có hai hàm răng kẹp một mớ sợi làm bằng chỉ trắng. loại chổi này dùng để lau chùi nhà, lau khô hoặc lau bằng nước. 

Nguyên liệu dùng để chế tạo các loại chổi kể trên hầu hết đều sẵn có trong nước. Những nguyên liệu cần thiết để làm chổi là: 

- Rơm cây lúa để bện chổi rơm là rơm mới cắt ở ruộng về, đã phơi khô và tuốt sạch hết hột thóc lép còn dính lại ở cọng rơm. 

- Ngọn và bông cây đót để làm chổi đót là những cọng của cây hoa sậy, cây le. Lấy dao chặt cả ngọn cây sậy khi cây mới trổ bông và khi bông còn non, màu xanh và chưa nở ra hoa màu trắng. Ngọn cây và cọng hoa được cắt về, bỏ lá đi rồi phơi nắng cho khô, đoạn bó thành bó nhỏ dài từ 50 phân đến một thước để kết thành chổi đót. 

- Tre để làm chổi tre là những lạt và nan tre được chẻ mỏng và hẹp, lấy ở các loại tre lớn như tre tàu, tre mạnh tông, tre lồ lồ, tầm vông. Cây tre được cắt thành hình gióng dài từ 50 đến 80 phân tuỳ theo để làm chổi tre ngắn hay dài, đoạn ngâm nước một đêm cho mềm rồi chẻ ra thành nan mỏng và hẹp. Các nan ấy được bó lại thành chổi. 

- Lá dùng để làm chổi chà là lá của cây dừa nước. Cắt lá còn tươi về rồi bỏ phần cuống gốc lá đi, chỉ để phần trên lá dài độ một thước đến 1 thước 20 để làm chổi. Chừng 5 hay 6 cái lá đã có thể làm một cái chổi chà rồi. 

- Xơ dừa để làm chổi xơ dừa là vỏ của trái dừa. Sau khi hái trái dừa, bổ đôi ra để lấy cùi hoặc nước dừa sau đó phơi khô vỏ dừa. Khi muốn làm chổi thì phải ngâm vỏ vào nước một hai ngày cho mềm, đoạn để lên miếng gỗ cứng hay miếng sắt và lấy vồ gỗ hoặc búa đập cho xơ tơi ra. Lấy xơ ấy ghép lại với nhau thành bàn chổi rộng độ 30 phân, trên có cán làm bằng tre hay gỗ. 

- Cây và cành thanh hao dùng làm chổi sể  thường mọc dại ở trên đồi, gần cây sim. Cành thanh hao nhỏ, cứng như kẽm và trong có tinh dầu nên dùng làm chổi rất bền, không bị mọt ăn.  

Đối với xơ dừa thì làm cái bàn chổi dài 30 phân, dày 4 hay 5 phân, có hai miếng tre kẹp chặt lấy xơ dừa ở phía dưới bàn. Hai miếng tre này được nối chặt vào cái cán bằng tre dài 1 thước. nếu làm chổi dài thì sau khi làm xong bàn chổ rơm, chổi đót, rồi lấy cán bằng tre hoặc gỗ vót nhọn một đầu đóng vào giữa cán để có một cây chổi dài. Làm chổi tre thì sau khi chẻ tre thành cọng nhỏ rồi thì bện một đầu vào một cái cán bằng tre và buộc lần lần các đầu cọng vào nhau để làm thành một cái chổi có tay cầm dài 80 phân. Làm chổi chà là thì buộc 2, 3 lá dừa lại với nhau, hai hàng lá nhỏ gập áp mặt vào nhau, đoạn lấy dây kẽm mà cột tay cầm cho chắc. làm chổi thanh hao thì lấy cành và dùng dây kẽm bó lại thành chổi dài 50 phân. Chổi lau nhà bằng sợ có hai phần phải chế tạo: bàn làm bằng tôn có ốc vặn kẹp bó sợ dây lại, phía trên để chừa một cái lỗ để cắm cán dài 1 thước 20 bằng cây tre, gỗ hay ống tôn tròn. Trước khi làm chổi phải mua đủ hết các kiểu và các cỡ chổi về mà xem xét, sẽ làm được rất dễ dàng. 

Theo  “135 nghề ít vốn dễ làm” – NXB Trẻ